Włosi mawiają: „Natale con i tuoi, Pasqua con chi vuoi” – Boże Narodzenie spędzaj z rodziną, a Wielkanoc z kim chcesz. To zdanie idealnie oddaje ducha włoskiej wiosny. Choć religijne korzenie wszelkich świąt są tu głębokie niczym fundamenty Koloseum, Wielkanoc we Włoszech to przede wszystkim celebracja życia, słońca oraz, nie mogłoby tego zabraknąć, wspaniałego jedzenia. Jeśli zastanawiasz się, dlaczego w lany poniedziałek Włosi masowo uciekają z miast i co wspólnego z zajączkiem ma gołębica, zapraszam Cię w podróż po słonecznej Italii.
Wielki Tydzień, czyli sacrum w wersji widowiskowej
Podobnie jak w Polsce, Wielkanoc we Włoszech poprzedzona jest bezpośrednio Wielkim Tygodniem – La Settimana Santa, który zaczyna się od Niedzieli Palmowej (la Domenica delle Palme). I tutaj mamy pierwszą różnicę między naszym krajem i słoneczną Italią – my święcimy kolorowe palemki, natomiast Włosi prawdziwe gałązki z drzewa oliwnego lub palmowego. Jeśli ktoś nie pojawi się w kościele z własną gałązką, otrzyma ją na miejscu. Tradycja głosi, że trzeba trzymać ją potem w domu aż do następnej Wielkanocy.
Też widzisz sporo podobieństw do naszych obyczajów? Nic dziwnego, aż tak bardzo się od Włochów nie różnimy kulturowo! A językowo? Myślisz, że nie znasz ani słowa po włosku? Założymy się?
Wielki Czwartek (il Giovedì santo) i Wielki Piątek (il Venerdì santo) są dniami, w których Włosi odwiedzają w kościołach Groby Pańskie (sepolcri). W Wielki Piątek dodatkowo religia wychodzi na ulice. W wielu miastach, szczególnie na południu (np. na Sycylii czy w Apulii), odbywają się procesje (processioni). Te pełne pasji widowiska przyciągają tłumy wiernych z całego świata. Najsłynniejsze z nich to:
Rzym – Droga Krzyżowa w cieniu Koloseum
To najbardziej ikoniczne wydarzenie Wielkiego Piątku, elegancja i sacrum w czystej postaci. Via Crucis pod przewodnictwem Papieża, z płonącymi pochodniami na tle antycznych łuków, zapiera dech w piersiach nawet agnostykom.
Obejrzyj: Mistyczna Droga Krzyżowa w rzymskim Koloseum (Wideo)
Enna – Średniowieczny chłód Sycylii
Ten widok może wywołać ciarki na plecach. Ponad dwa tysiące zakapturzonych postaci maszeruje w absolutnej ciszy przez wąskie uliczki najwyżej położonego miasta Sycylii. To jedna z włoskich tradycji wielkanocnych, które nie zmieniła się od wieków.
Ulegnij nastrojowi tajemnicy: Procesja w Ennie: Średniowieczne misterium na szczycie Sycylii
Trapani – 24 godziny pasji
Procesja I Misteri di Trapani to prawdziwy maraton wiary. Przez całą dobę (!) mieszkańcy niosą na ramionach potężne, XVIII-wieczne grupy rzeźbiarskie. Muzyka orkiestr dętych i charakterystyczny krok tragarzy (annacata) tworzą atmosferę, wobec której nie sposób przejść obojętnie.
Zobacz koniecznie: Misteri di Trapani – najdłuższa i najbardziej wzruszająca procesja Italii
Po takim piątkowym rozmachu, pewnie spodziewasz się równie wielkich obchodów Wielkiej Soboty (il Sabato santo)? Nic bardziej mylnego! Wyprawa do kościoła ze święconką to dla Włochów nieodkryty ląd. Zdarza się za to, że księża odwiedzają wiernych w ich domach i je błogosławią. Wielka Sobota oznacza jednak przede wszystkim dzień wielkiej ciszy (di grande silenzio) – czas, który poświęca się na refleksję i przygotowania do kolejnego dnia.
Silenzio, czyli cisza, brzmi we Włoszech wyjątkowo, zwłaszcza w Wielką Sobotę. Pamiętaj, że życzenia świąteczne Buona Pasqua składa się dopiero w niedzielę rano. Sobota jest czasem spokoju i oczekiwania.
Ale za to niedziela… Gdy z samego rana w Niedzielę Wielkanocną (Domenica di Pasqua) w całym kraju odzywają się dzwony, wiadomo jedno: czas na mszę (Resurrezione) i… epicki, wielogodzinny włoski obiad wielkanocny. Jeśli myślałeś, że polskie śniadanie wielkanocne to wyzwanie, włoskie pranzo di Pasqua każe Ci zrewidować te poglądy. Tym, co jedzą Włosi w Wielkanoc, zajmiemy się już za chwilę.
W Toskanii, a dokładnie we Florencji, niedziela zaczyna się z rozmachem. Tradycja Scoppio del Carro (wybuchu wozu) to spektakl pirotechniczny przed katedrą Santa Maria del Fiore, który ma zapewnić miastu pomyślność. Polega na tym, że ozdobny wóz wypełniony po brzegi fajerwerkami zostaje podpalony przez rakietę w kształcie gołębia, wystrzeloną z wnętrza katedry. To widowisko jest tak eleganckie i chaotyczne zarazem, że wioski nasuwają się same: tylko Włosi mogli je wymyślić.
Co jedzą Włosi w Wielkanoc?
Włoska Niedziela Wielkanocna to festiwal regionalizmów. Można śmiało powiedzieć, że co region, to obyczaj.
W Ligurii na przykład króluje Torta Pasqualina. To nie jest zwykły wytrawny tort. Tradycyjna Torta Pasqualina składa się z… 33 warstw ciasta francuskiego, co ma symbolizować lata życia Chrystusa. W środku znajdziesz szpinak (lub boćwinę), ricottę i całe jajka, które ścinają się podczas pieczenia.
W Neapolu nie obejdzie się bez ciasta o nazwie Pastiera Napoletana. To ciasto na bazie kruchego spodu, gotowanej pszenicy, ricotty i kandyzowanych owoców. Legenda mówi, że syrena Partenope tak zachwyciła mieszkańców swoim śpiewem, że w podzięce dali jej te składniki, a ona stworzyła z nich Pastierę. Jeśli Neapol miałby zapach, byłaby to woda z kwiatów pomarańczy używana do stworzenia tego wypieku.
Na Sycylii Wielkanoc jest słodka i barokowa. Króluje Cassata – bogato zdobione ciasto z ricottą i marcepanem. Dzieci natomiast dostają Cuddura – ciasteczka w różnych kształtach przypominających symbole wielkanocne. W środku każdego z nich znajduje się zapiekane jajko w skorupce.
Rzymianie nie czekają do obiadu. Ich śniadanie wielkanocne to prawdziwa uczta: salami Corallina, jajka na twardo i Pizza di Pasqua (wytrawne ciasto serowe. Tak, to z obrazka poniżej. Tak, to nie jest babka, tylko wytrawna potrawa. No wiesz, Włosi).
Nie sposób nie wspomnieć o słynnej wielkanocnej kuzynce bożonarodzeniowego Panettone o wdzięcznej nazwie Colomba, które kształtem przypomina gołębia. To puszysty drożdżowy wypiek w kształcie gołębicy (symbol pokoju) z migdałami i dodatkiem kandyzowanej pomarańczy.
Pamiętaj o złotej zasadzie: we Włoszech przy stole się nie starzejesz (A tavola non s’invecchia). Obiad płynnie przechodzi w deser… Zaczynamy oczywiście od obowiązkowego espresso, bo przecież we Włoszech kawa jest religią, a rozkłady jazdy luźną sugestią, a na stole obok wspomnianej już Colomby, pojawiają się gigantyczne czekoladowe jaja. Ich otwieranie to rytuał, który u dorosłych budzi tyle samo emocji, co u dzieci – zwłaszcza że w środku często ukryte są drobne upominki, a czasem nawet pierścionki zaręczynowe!
Obejrzyj koniecznie: Jedyny słuszny sposób na otwarcie gigantycznego czekoladowego jaja
Bonus: Volo dell’Angelo – kiedy anioły schodzą na ziemię (dosłownie!)
Jeśli myśleliście, że Scoppio del Carro to szczyt włoskiej fantazji, to co powiecie na… latające dzieci? Volo dell’Angelo (lot anioła) to tradycja, która wymaga od najmłodszych mieszkańców Italii nie lada odwagi, a od ich rodziców – stalowych nerwów.
W Niedzielę Wielkanocną, w niektórych miasteczkach Kampanii i Sycylii, dziecko ubrane w błękitną szatę z ogromnymi skrzydłami zostaje podwieszone na stalowej lince i „przylatuje” nad główny plac, by wygłosić radosne orędzie do zmartwychwstałego Chrystusa lub Maryi. Naturalnie, i tutaj mamy do czynienia z głębszym przekazem – ten spektakl to symbol czystości i bezpośredniego połączenia między niebem a ziemią.
Jak widzisz, Włosi kochają specyficzne rytuały. Jeśli to Cię intryguje, sprawdź też inne: 7 rzeczy, których nie wiesz o Włoszech.
Pasquetta – najbardziej radosny poniedziałek w roku
Kiedy emocje po niedzielnym obiedzie opadną, nadchodzi Pasquetta, czyli Poniedziałek Wielkanocny. Zapomnij o polewaniu się wodą – we Włoszech kultywuje się tradycję scampagnata, czyli masowego wyjścia „ w pole”. Włosi pakują resztki z niedzieli, butelkę dobrego wina, znajomych i ruszają na piknik do parków, winnic czy na plażę. To dzień absolutnego luzu, kiedy elegancja ustępuje miejsca wygodnym butom i wspólnemu biesiadowaniu na trawie. o idealny moment na meriggiare, czyli popołudniowe lenistwo w cieniu. To jedno z tych: włoskich słów, które wyrażają więcej, niż tysiąc słów!
Wielkanoc we Włoszech to spektakl, który angażuje wszystkie zmysły. Jak widzieliśmy, nie ma jednej „włoskiej Wielkanocy” – jest ich tyle, ile regionów, miasteczek i rodzinnych tradycji. Przeszliśmy drogę od mrocznego milczenia procesji w Ennie i Trapani, przez majestatyczne rzymskie Koloseum, aż po radosne okrzyki towarzyszące Volo dell’Angelo i florenckiemu wybuchowi wozu.
To czas, w którym sacrum nierozerwalnie łączy się z profanum przy suto zastawionym stole. Niezależnie od tego, czy Twoje serce skradła liguryjska Torta Pasqualina, neapolitańska Pastiera, czy barokowa sycylijska Cassata, włoskie święta uczą nas jednego: celebracja życia smakuje najlepiej w gronie bliskich.
Kiedy więc w lany poniedziałek, zamiast szukać schronienia przed wodą, ruszysz z Włochami na tradycyjną Pasquettę, pamiętaj o słowach: „Natale con i tuoi, Pasqua con chi vuoi”. Italia w tym czasie oferuje wolność, słońce i autentyczność, której nie sposób zapomnieć.
Buona Pasqua a tutti! Niech ta włoska wiosna zainspiruje Was do odkrywania Italii nie tylko na mapie, ale i na talerzu oraz w sercu.
